“Em làm được rồi.”
Câu đó là điểm bắt đầu, không phải điểm kết thúc. Sau buổi ngoại khóa thủ công, học sinh mang về một sản phẩm và một câu kể ngắn. Việc của giáo viên là giúp câu kể đó dài ra: em đã làm phần nào, thực hiện ra sao, và muốn thử lại điều gì.
Dưới đây là khung biên tập để giáo viên làm việc đó trên lớp. Đây là khung đề xuất, giáo viên điều chỉnh theo lớp mình.
Bắt đầu từ phần nào trên sản phẩm mang về?
Đặt sản phẩm lên bàn. Không hỏi “em thấy thế nào”. Hỏi: “Phần nào trên sản phẩm này do em làm?”
Học sinh chỉ tay vào một chỗ cụ thể. Có em chỉ ngay được. Có em nhớ mang máng. Có em nói “em làm hết” nhưng khi hỏi lại thì chỉ nhớ một đoạn.
Giáo viên ghi lại ba nhóm: phần em tự làm, phần em làm cùng bạn hoặc có người hướng dẫn cầm tay chỉ, phần em chưa nhớ rõ. Ba nhóm này khác nhau, và học sinh cần được phép nói “em không nhớ”.
Nếu sản phẩm là thú nhồi bông hoặc gối vẽ tay mang về từ chương trình K001, phần học sinh thường nhớ nhất là chỗ các em trực tiếp cầm vải, cầm bông nhồi hoặc cầm cọ. Đó là điểm bắt đầu tốt nhất cho lời kể.
Biên tập lời kể mà vẫn giữ tiếng nói của học sinh
Cách làm: lấy đúng câu học sinh nói, chép nguyên văn vào phiếu. Không sửa chính tả, không thêm từ ngữ. Sau đó đánh dấu chỗ cần hỏi thêm.
Ví dụ một lời kể ban đầu có thể là: “Em khâu cái tai.”
Câu này chưa đủ để người khác hình dung. Giáo viên khoanh chỗ cần hỏi: khâu bằng gì, khâu chỗ nào trước, mất bao lâu. Học sinh trả lời, giáo viên ghi phần bổ sung vào ô riêng, không trộn vào câu gốc.
Ba ô trên phiếu: lời kể ban đầu, câu hỏi gợi mở của giáo viên, phần học sinh tự bổ sung. Ô thứ tư để trống cho phần xác nhận của người hướng dẫn.
Nguyên tắc: câu nào học sinh nói thì ghi là của học sinh. Câu nào giáo viên viết lại thì ghi rõ là giáo viên viết lại. Không gán phần giáo viên viết cho học sinh.
Đối chiếu cách gọi thao tác với người hướng dẫn
Học sinh gọi tên thao tác theo cách của mình. Người hướng dẫn gọi theo cách của nghề. Hai cách gọi có thể khác nhau.
Phiếu có một dòng để ghi cách gọi của học sinh, một dòng để ghi cách gọi đã đối chiếu. Dòng thứ hai chỉ điền sau khi có xác nhận từ người hướng dẫn phụ trách chuyên môn.
Việc đối chiếu này không phải để sửa lời học sinh cho đúng thuật ngữ. Mục đích là để giáo viên biết mình đang gọi đúng tên thao tác, tránh dạy sai sang tiết sau.
Người hướng dẫn xác nhận tên thao tác và phần học sinh thực sự tham gia. Phần xác nhận để riêng, không trộn vào lời kể của học sinh.
Từ lời kể đã rõ đến điều muốn thử lại
Sau khi lời kể đã có phần bổ sung, hỏi học sinh một câu: “Nếu được làm lại, em muốn thử phần nào?”
Không đặt trước kết quả phải đạt. Học sinh có thể chọn một việc rất nhỏ: khâu chậm hơn, chọn màu vải khác, nhồi bông chặt hơn. Cũng có em nói chưa muốn thử lại gì. Ghi nguyên như vậy.
Phần này giúp giáo viên thấy học sinh đang nghĩ gì về thao tác, không phải để đánh giá.
Khung phiếu giáo viên có thể tham khảo
Sáu ô, in một mặt giấy:
- Lời kể ban đầu: chép nguyên văn câu học sinh nói.
- Phần em đã làm trên sản phẩm: học sinh chỉ vào sản phẩm, giáo viên ghi lại.
- Em thực hiện ra sao: học sinh mô tả, giáo viên ghi.
- Phần bổ sung sau câu hỏi gợi mở: ghi rõ câu hỏi của giáo viên và câu trả lời của học sinh.
- Cách gọi đã đối chiếu: để trống, điền sau khi có xác nhận của người hướng dẫn.
- Điều em muốn thử lại: học sinh tự ghi hoặc giáo viên ghi hộ.
Ô xác nhận của người hướng dẫn để riêng ở cuối phiếu, không nằm trong phần học sinh viết.
Giáo viên có thể dùng khung này ngay trong tiết học sau chuyến đi. Học sinh viết lại câu của mình, rồi đọc cho bạn nghe. Hai bản, một bản trước và một bản sau khi bổ sung, giữ lại cùng nhau để thấy rõ phần nào đã được nói thêm.